مهدى فرمانيان
63
آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )
درس ششم اماميه از قرن چهار تا قرن چهارده در قرن چهارم ، به دليل قدرت يافتن دولتهاى محلى شيعى و گسترش شيعه ، وضع سياسى در بسيارى از مناطق به نفع شيعه تغيير كرد . در نيمهء نخست قرن چهارم امراى شيعه مذهب آل بويه بر بغداد و مناطقى از ايران استيلا يافتند . دولت شيعى آل حمدان در شام قدرت را قبضه كرد . دولت فاطمى در شمال آفريقا و مصر به حكومت رسيد . زيديان در يمن و در شمال ايران حكومتهاى محلى مستقلّى تأسيس كردند . بدين ترتيب از خلفاى عباسى صرفا نامى باقى مانده بود . مجموعههاى حديثى اصول كافى ، كتب حديثى و كلامى شيخ صدوق ، الغيبة نعمانى ، رجال كشّى ، رجال نجاشى و آثار شيخ مفيد در اين قرن به رشتهء تحرير درآمدند . پايگاه عالمان شيعهء اثنا عشرى بيشتر قم و بغداد بود . در دوران شيخ صدوق و شاگردش شيخ مفيد ، دو جريان فكرى در ميان شيعهء اثنا عشرى پديد آمد . شيخ صدوق گرايش « اخبارى » يا « اهل حديث » يا « متنگرا » و شيخ مفيد جريان « عقلگرا » يا « اصولى » را در دو حوزهء قم و بغداد نمايندگى مىكردند . همين تفاوت در روش فهم دين ، سبب شد تا شيخ مفيد كتاب الاعتقادات شيخ صدوق را به بوتهء نقد و تصحيح بگذارد . جريان نخست ( مكتب قم ) در واقع دنبالهرو حديثگرايى شيعه در دوران حضور امامان بود كه باوجود امامان مجالى براى اجتهاد و به كار گرفتن روشهاى عقلگرايانه فراهم نبود . در ميان اخباريان در مواجهه با احاديث ، رويكرد كسانى چون كلينى ( م 329 ه . ق ) و شيخ صدوق ( م 383 ه . ق ) نقل حديث همراه با نقد بود . مكتب اهل حديث در قرن چهارم بهويژه در قم جريان غالب بود . عالمان قم با هرگونه استدلال